Bursa’nın Osmanlı döneminden günümüze uzanan dergicilik geçmişini bir araya getiren “Bursa Dergilerine Vefa” sergisi, Mümin Ceyhan Bursa Kültür Kaynakları Araştırma Kütüphanesi’nde açıldı. Tarihî dergilerin, gazetelerin ve kentin kültür hayatına yön..
Bursa’nın Osmanlı döneminden günümüze uzanan dergicilik geçmişini bir araya getiren “Bursa Dergilerine Vefa” sergisi, Mümin Ceyhan Bursa Kültür Kaynakları Araştırma Kütüphanesi’nde açıldı. Tarihî dergilerin, gazetelerin ve kentin kültür hayatına yön veren yayınların yer aldığı sergide, Bursa’nın basın ve edebiyat geçmişi yeniden gündeme taşındı.
BURSA – Bursa’nın kültür ve yayıncılık tarihine ışık tutan “Bursa Dergilerine Vefa: Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Bursa Dergileri” sergisi, 7 Ekim 2026 tarihinde saat 14.00’te Mümin Ceyhan Bursa Kültür Kaynakları Araştırma Kütüphanesi’nde açıldı.
Bursa’nın farklı dönemlerde yayımlanan dergilerini bir araya getiren serginin açılış konuşmalarını Aslıhan Ceyhan ve Mümin Ceyhan yaptı. Serginin küratörlüğünü ise Bursa’nın kültür tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan Ekrem Hayri Peker üstlendi.
Serginin hazırlıkları için aylarca çalışıldığını belirten Ekrem Hayri Peker, kütüphanenin kuruluş amacının Bursa ile ilgili kaynakları derlemek, korumak ve araştırmacıların kullanımına sunmak olduğunu söyledi.
Kütüphanenin 15 yıllık birikimine dikkat çeken Peker, Bursa’nın dergicilik geçmişini gelecek kuşaklara aktarmak ve bu yayınların kültürel değerini hatırlatmak amacıyla sergiyi hazırladıklarını ifade etti.
Peker, Bursa’da dergiciliğin öncü isimlerinden Feraizcizade Mehmet Şakir’i de andı. 1853-1911 yılları arasında yaşayan Mehmet Şakir’in tiyatro eserleri ve yayıncılık faaliyetleriyle Bursa’nın kültür hayatında önemli bir yer tuttuğunu belirtti.
Tanzimat dönemi yazarlarından Feraizcizade Mehmet Şakir, Molière etkisinde kaleme aldığı tiyatro eserleriyle tanınıyor. Osmanlı toplumunu ve insan ilişkilerini eleştirel bir bakışla işleyen yazar, döneminin önemli komedi yazarları arasında gösteriliyor.
1868 yılında Bursa Mektubu Kaleminde memuriyete başlayan Mehmet Şakir, daha sonra Hüdavendigar Basımevi’nde çeşitli görevler üstlendi. Ahmet Vefik Paşa’nın Bursa valiliği döneminde tiyatro çalışmalarına da katkı sundu.
1883 yılında Bursa’nın ilk özel basımevini kuran Mehmet Şakir, 1887-1891 yılları arasında Nilüfer Dergisi’ni yayımladı. Dergide çevirilerden tiyatro incelemelerine, astronomiden sanayiye kadar farklı konularda yazılar yer aldı. Nilüfer’in ardından yayımladığı Gündoğdu dergisi ise üç sayı çıkabildi.
Peker, Bursa’da geçmişten bugüne yayımlanan dergilerin kentin kültürel ve toplumsal gelişimini anlamak açısından önemli bir kaynak oluşturduğunu vurguladı.
Bursa basınının geçmişteki gücüne de değinen Peker, kentin 2000’li yıllara girerken “Küçük Babıali” olarak anıldığını hatırlattı. Bölgesel radyo ve gazetelerin yanı sıra ulusal yayın yapan televizyonların da bulunduğu bu dönemde Bursa’nın medya alanında önemli bir konumda olduğunu belirtti.
Tekstil sektöründe yaşanan güç kaybının yerel basını da etkilediğini ifade eden Peker, bu süreçten dergiciliğin de payını aldığını söyledi.
Peker, bugün bütün zorluklara rağmen yayın hayatını sürdürmeye çalışan Bursa dergilerini saygıyla selamladığını dile getirdi.
“Başlangıcından Bugüne Bursa Dergileri” kitabının yazarı Nevzat Çalıkuşu da etkinlikte söz alarak Bursa dergiciliğinin tarihsel gelişimini anlattı.
Feraizcizade Mehmet Şakir Efendi, Kemalettin Mahmut ve Murat Emri Efendi gibi isimlerin çalışmalarına değinen Çalıkuşu, Bursa’da farklı dönemlerde yayımlanan dergileri kendi tarihsel koşulları içinde değerlendirdi. Özellikle kültür ve sanat dergileri üzerine ayrıntılı bilgiler paylaşan Çalıkuşu, geçmiş yayınlardan çeşitli örnekler ve anekdotlar aktardı.
Dergilerin okurlara ulaştırılmasında dağıtım sisteminin önemine de dikkat çeken Çalıkuşu, günümüzde artan kargo maliyetlerinin dergicilik açısından önemli bir sorun oluşturduğunu belirtti.
Çalıkuşu, kitabının yeni baskısını son yıllarda yayımlanmaya başlayan dergileri de kapsayacak şekilde hazırladığını açıkladı.
Etkinlik kapsamında Bursa’nın farklı dönemlerinde yayımlanan dergilerin editörleri ve temsilcileri de söz alarak yayınlarının geçmişini ve kent kültürüne katkılarını anlattı.
Bursa Defteri adına konuşan Hacı Tonak, derginin kolektif üretim anlayışını ve Bursa’nın edebî ve siyasi yaşamındaki yerini değerlendirdi.
Yeni Biçem ve Akatalpa adına konuşan Ramis Dara, dergilerin kuruluş süreçlerini ve 25 yıllık yayın yolculuğunu anlattı. Bu süreçte emeği bulunan isimleri anan Dara, hayatını kaybeden yayıncı ve edebiyatçıları da saygıyla andı.
Çini Kitap, Alp Haber, Bursa Kültür Sanat Bülteni ve Kimsesiz adına konuşan Fehmi Enginalp, söz konusu yayınların geçmişi ve günümüzde yayımlanmaya devam eden Çini Kitap hakkında bilgi verdi.
Eliz adına konuşan Hilmi Haşal ise derginin kuruluş sürecini ve yayına katkı sunan isimleri anlatarak İhsan Üren’i andı.
Öner Sanat Dergisi adına konuşan Orhan Kaplan, dergiyi uzun yıllar yayımlayan ve yakın zamanda hayatını kaybeden Şükrü Öner’i anarken, derginin çıkmasında emeği bulunan Neşet Öner’e teşekkür etti.
Sarmal Çevrim adına konuşan Bülent Elitok da derginin 53. sayısına ulaştığını ve iki ayda bir yayımlandığını belirtti. Elitok, derginin ilk 18 sayısını yöneten ve yakın zamanda hayatını kaybeden İbrahim Oluklu’yu anarak Bursa’nın edebiyat ortamındaki katkılarına dikkat çekti.
Bursa’nın ilçe yayıncılığı da sergide kendine yer buldu. Patikalar Dergisi adına konuşan Kekil Şimşek, Mustafakemalpaşa Kültür ve Sanat Derneği’nin çalışmalarını ve derginin yayın serüvenini anlattı.
15 Nisan 2007’de yayımlanmaya başlayan Patikalar’ın 11 yıllık yayın hayatı boyunca ilçedeki köylerin tarihini, kültürünü ve sosyoekonomik yapısını ele aldığını belirten Şimşek, derginin hazırlanmasında emeği geçen isimleri andı.
Sergide, Bursa’nın Osmanlı döneminden Cumhuriyet yıllarına uzanan basın ve yayın geçmişini yansıtan çok sayıda dergi ve gazete ziyaretçilerle buluştu.
Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait Bursa Dergisi, Nilüfer, Ertuğrul, Fevaid, İntibah, Kardeş, Millet Yolu, Yeşil Yurd ve Yoldaş gibi yayınların Osmanlıca orijinal baskıları ve kopyaları sergilendi.
Harf Devrimi sonrasında Latin harfleriyle yayımlanan yayınlar arasında ise Akatalpa, Alp Haber, BGC Dergi, Biçem, BUFSAD Kadraj, Bursa Araştırmaları, Bursa Çağdaş, Bursa Defteri, Bursa Günlüğü, Bursa Kültür Sanat Bülteni, Bursa Time, Bursa’da Yaşam, Çağdaş Bakış, Çatı, Çini Kitap, Dergi Bursa, Düşlem, Eliz Edebiyat, Evlad-ı Fatihan, Güney Bursa, Hekimce Bakış, Kalgay, Kimsesiz, Memleket Yenişehir, Merinos Bülteni, Onaltıkırbeş, Öner Sanat, Patikalar, Sahne, Sarmal Çevrim, Şehrengiz, Uludağ Bursa Halkevi Dergisi, Yeni Biçem ve Yeşil Bursa yer aldı.
Bursa’nın yayıncılık geçmişini belgeleyen sergi, yalnızca eski dergileri bir araya getirmekle kalmayıp kentin kültürel hafızasına katkı sunan yayınların ve emek veren isimlerin hatırlanmasına da imkân sağlıyor.
“Bursa Dergilerine Vefa” sergisi, 7 Kasım 2026 tarihine kadar Mümin Ceyhan Bursa Kültür Kaynakları Araştırma Kütüphanesi’nde ziyaret edilebilecek.
